Ομάδα Δασκάλων του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών - Σχολικό Συγκρότημα Γκράβας

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Η ΠΡΩΗΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ 132ου ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΓΚΡΑΒΑΣ

ΤΟ «ΠΕΙΡΑΜΑ» ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΕ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ ΚΡΙΘΗΚΕ ΑΠΟΛΥΤΑ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟ ΚΑΠΟΙΟΙ, ΟΜΩΣ, ΤΟ ΘΕΩΡΗΣΑΝ ΜΕΓΙΣΤΗ «ΑΝΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ», ΠΟΥ ΕΣΠΕΥΣΑΝ ΝΑ ΔΙΟΡΘΩΣΟΥΝ Μ Ε ΜΙΑ ΜΕΤΑΘΕΣΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΔΙΚΗ.

Στέλλα Πρωτονοταρίου

Η δασκάλα που ονειρεύτηκε ένα σχολείο χωρίς σύνορα - και πλήρωσε γι αυτό

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ | ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΚΑΒΑΖΗ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ | ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Πριν από 20 χρόνια βρέθηκα, μαθήτρια, σε ένα δημόσιο δημοτικό σχολείο της Γερμανίας. Ήμουν η μόνη Ελληνίδα σε μια τάξη τόσο πολυπολιτισμική, που στην ομαδική μας φωτογραφία θυμίζαμε περισσότερο κάποιο project διαπολιτισμικών συμμετοχών. Είχα με Ρουμανάκια, Τουρκάκια, Ιταλάκια, Ισπανούς, έναν Αφρικανό, Πολωνούς και πολλούς άλλους, που πλέον δεν θυμάμαι. Α, ναι, είχαμε και Γερμανούς, φυσικά. Μολαταύτα, εγώ ένιωθα διαρκώς το αγαπημένο παιδί των δασκάλων! Ένιωθα φοβερή περηφάνια, κυρίως γιατί κάθε φορά που με σύστηναν σε κάποιo μαθητή ή σε άλλο δάσκαλο λέγανε όλο καμάρι για μένα, «Να και η Μαριλένα, μια αληθινή Ελληνίδα»!
Αγαπημένο παιδί όλων των δασκάλων, βέβαια, ένιωθε και κάθε μαθητής του σχολείου. Γιατί, απλούστατα, αυτή ήταν η λογική τους: να αγκαλιάσουν τη διαφορετικότητα.

Είκοσι χρόνια μετά, στην Ελλάδα, στο σχολικό συγκρότημα της Γκρά-βας. Μια δασκάλα δικάζεται επειδή τόλμησε σε ένα παρόμοιο (από άποψη πολυπολιτισμικότητας) σχολείο να προβεί σε κάποιες δράσεις αναγκαίες για τη λειτουργία του σχολείου, τις οποίες -αν και θα όφειλε- δεν προέβλεπε. Έτσι, έκανε εθελοντικά έξτρα μαθήματα γλώσσας τα απογεύματα σε γονείς και παιδιά, επιμορφώσεις μαζί με τους άλλους δασκάλους κ.ά. Τα αποτελέσματα αυτού του εκπαιδευτικού πειράματος ήταν δύο: πρώτον, το σχολείο άρχισε να λειτουργεί ομαλά και, δεύτερον, τη μεταθέσανε, αλλά και τη στείλανε στα δικαστήρια!
Λίγες μέρες πριν από τη δίκη, που τελικά αναβλήθηκε για τις 22.1.2010 στο 1o Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, μιλήσαμε με την κ. Στέλλα Πρωτονοτάριου για τις παιδαγωγικές καινοτομίες που προσπάθησε να εισαγάγει στο 132ο δημοτικό, αλλά και για το αν ένα σχολείο μπορεί να απογειώσει ή να θρυμματίσει την παιδική αυτοεκτίμηση...

Γιατί διαπράξατε αυτό το εκπαιδευτικό «έγκλημα»; «Διότι, πριν από περίπου δέκα χρόνια, βρέθηκα ως διευθύντρια σε ένα πολυπολιτισμικό σχολείο που είχε πάνω από 70% παιδιά μεταναστών, από 11 διαφορετικές χώρες, όλα φτωχά παιδιά. Οι ξένοι γονείς που δεν ήξεραν τη γλώσσα ήταν απομακρυσμένοι από το σχολείο. Από την άλλη, υπήρχαν εντάσεις μεταξύ των ελλήνων γονέων και των ξένων όχι από ρατσισμό, αλλά – λογικό είναι, δεν κατηγορώ κανέναν- επειδή οι έλληνες γονείς ένιωθαν φόβο για την ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχεται στα παιδιά τους... Έβλεπαν, δηλαδή, την κατάσταση, ότι δεν υπήρχαν υποδομές, και ανησυχούσαν. »Από την άλλη, είχαμε μεγάλη διαρροή μαθητών (πράγμα που υποτίθεται ότι πολεμά πολύ το υπουργείο), ενώ υπήρχε και επιθετικότητα που οφειλόταν στην ανασφάλεια των παιδιών, στην ντροπή ή στην έλλειψη αποδοχής που ένιωθαν... Με λίγα λόγια, υπήρχαν σοβαρά προβλήματα: το σχολείο δεν κάλυπτε ούτε τις μορφωτικές ανάγκες των μαθητών ούτε τις ανάγκες όλων των υπόλοιπων μελών της σχολικής κοινότητας».

Και αποφασίσατε να δράσετε. «Ναι, μαζί με τους άλλους εκπαιδευτικούς του σχολείου πιστέψαμε στο ίδιο όραμα: να εκμεταλλευτούμε αυτήν τη διαφορετικότητα και την πολυπολιτισμικότητα ως πλούτο. Έτσι, οργανώσαμε βιωματικά σεμινάρια και επιμορφωθήκαμε εμείς οι ίδιοι και οι γονείς. Δουλέψαμε τη συνεργασία μας, μοιραστήκαμε την άγνοια, τους φόβους και το όραμα μας για ένα σύγχρονο σχολείο και - πάντα στηριζόμενοι στην έρευνα της παιδαγωγικής επιστήμης- γίναμε μια συνυπεύθυνη ομάδα. Αποφασίζαμε από κοινού για τα πάντα, και έτσι χτίσαμε με τα χρόνια διάφορες δράσεις».

Έξτρα απογευματινά μαθήματα... «Και όχι μόνο. Για τα παιδιά, π.χ., εφαρμόσαμε προγράμματα πάνω στην πρόληψη μαζί με τον Τομέα Πρόληψης του ΚΕΘΕΑ και δουλέψαμε θέματα σχετικά με την αυτοεκτίμηση, την επικοινωνία, τη συνεργασία, τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν, τα συναισθήματα και τη διαχείριση τους. Για τους γονείς οργανώσαμε ομάδες υποστήριξης του γονικού τους ρόλου και ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ τους και με το σχολείο... Επίσης, προσπαθήσαμε να διευρύνουμε τις σχολικές εκδηλώσεις, έτσι ώστε να μπορούν να συμμετέχουν σ' αυτές όλα τα παιδιά...
«Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, κάναμε από το 2002 και κάποια μαθήματα γλώσσας: στους μετανάστες γονείς κάναμε εθελοντικά μαθήματα ελληνικής, για να μπορούν να καταλαβαίνουν και να είναι κοντά στο σχολείο, και συνεπώς και στη ζωή των παιδιών τους. Έτσι, 150 μετανάστες γονείς διδάχτηκαν την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό μας... Για τα παιδιά, από την άλλη, κάναμε μαθήματα της μητρικής τους γλώσσας, αλβανικά και αραβικά. Ξέρετε, η γνώση της μητρικής γλώσσας είναι αναγκαία για τη στήριξη της γλώσσας της χώρας υποδοχής. Υπάρχει υπουργική απόφαση για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση που το προβλέπει και το επιβάλλουν συμβάσεις που έχει υπογράψει η χώρα μας, αλλά και η σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού... Τα μαθήματα ελληνικών και μητρικών γλωσσών γίνονταν το απόγευμα στο σχολείο, σε διπλανές αίθουσες».

Και όλα αυτά εθελοντικά; «Ναι, και μιλάμε για πολλές ώρες δουλειάς. Σκεφτείτε πως μόνο η δική μας επιμόρφωση ήταν πάνω από 150 ώρες για τον καθένα - φυσικά, χωρίς καμιά χρηματοδότηση. Και το σημαντικότερο είναι ότι όλα αυτά τα χρόνια καταθέταμε όχι μόνο το χρόνο μας, αλλά και την ψυχή μας...»

Αλλάξατε και την πρωινή προσευχή...
«Ναι. Αντί για το Πάτερ Ημών, επιλέξαμε ένα ποίημα του Ρίτσου, το "Πρωινό άστρο". Το ποίημα αυτό είναι απλό, γλυκό, κατανοητό σε όλους, δεν συγκρούεται με τα γνήσια στοιχεία της Ορθοδοξίας (όπως απαιτεί ο νόμος) και, κυρίως, επιτρέπει σε κάθε μη ορθόδοξο μαθητή να συμμετέχει κάθε μέρα στην πρώτη δραστηριότητα με την οποία ξεκινά το σχολείο: να μη νιώθει ότι αποκλείεται από αυτήν, να μην αισθάνεται "διαφορετικός" και ξένος από τα πρώτα κιόλας λεπτά που έρχεται το πρωί στο σχολείο...»

Και κάπως έτσι στο 132ο δημοτικό της Γκράβας σταμάτησε η διαρροή των μαθητών, έπαψαν ο ρατσισμός και οι παραβατικές συμπεριφορές, περισσότεροι γονείς πια μιλούσαν ελληνικά και μπορούσαν να εμπλακούν στη σχολική ζωή των παιδιών τους.
Τα παιδιά, από την άλλη, μεγάλωναν στους κόλπους ενός δημιουργικού και ανοιχτού σχολείου: κατασκεύαζαν παιχνίδια και δημιούργησαν κάποια καινούργια δικά τους βιβλία. «Το Δάσος των Παραμυθιών», για παράδειγμα, που είναι μια πολύγλωσση «παραμυθοσαλάτα», όπως την ονομάζουν, από κλασικά παραμύθια κοινά στις πατρίδες τους, μεταφρασμένα από τα ίδια στα ελληνικά, γεωργιανά, βουλγάρικα, ουκρανικά, αραβικά και αλβανικά. Ή το «Βιβλίο των Γιορτών», στο οποίο τα παιδιά παρουσιάζουν γιορτές που γίνονται στις χώρες τους και τις συμπληρώνουν με τραγούδια και ζωγραφιές. Μέχρι και ταινίες δημιούργησαν με παιχνίδια από τις πατρίδες τους, που πήραν πρώτα βραβεία στο Διεθνές Φεστιβάλ Ολυμπίας.
Ακολούθησαν βραβεύσεις από διεθνείς ΜΚΟ, συγχαρητήρια από πανεπιστήμια του εξωτερικού και της Ελλάδας, γράφτηκαν γι' αυτό άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και βιβλία, παρουσιάστηκαν πρωτοβουλίες του σχολείου σε διεθνή συνέδρια.
Ξαφνικά, το ταπεινό αυτό δημόσιο σχολείο στα Πατήσια -που λειτουργεί ακόμη σε βάρδιες, του οποίου τα ταβάνια στάζουν, που δεν έχει αίθουσες και υποδομές, που δεν είχε καμία κρατική μέριμνα για την ένταξη του ολοένα αυξανόμενου αριθμού των φτωχών μεταναστών μαθητών του- έχαιρε του θαυμασμού και της υποστήριξης πολλών. Πολλών όμως, όχι όλων. Διότι, δυστυχώς, σε κάποιους δεν άρεσαν όλα αυτά...

Πότε τέλειωσαν όλα; «Τον Νοέμβριο του '07 με απομάκρυναν από τη διεύθυνση του σχολείου μέσω της προφορικής συνέντευξης, στην οποία πήρα πολύ χαμηλή βαθμολογία. Ο λόγος ήταν επειδή υποστήριζα τους μετανάστες, και επειδή αντικατέστησα την πρωινή προσευχή. Έγινα διευθύντρια στο 112ο δημοτικό. Ήταν φανερό ότι ήθελαν να σταματήσουν οι δράσεις που κάναμε στο 132ο. Λίγους μήνες μετά ανακάλυψε το θέμα και ο ακροδεξιός Τύπος και άρχισε να γράφει για μια "δασκάλα στην Γκράβα που λειτουργούσε κρυφό σχολείο για τα Αλβανάκια" και "που δίδασκε ανθελληνική Ιστορία στα μεταναστόπουλα". Συκοφαντίες και ψεύδη...»

Πώς νιώσατε γι' αυτά τα δημοσιεύματα; «Τα είδα ως μία σοβαρή προβοκάτσια σε βάρος του παιδαγωγικού έργου του σχολείου μας. Κοιτάξτε, γενικά, σε μια κοινωνία απροετοίμαστη από άποψη πολιτικών και κοινωνικών δομών για τη μετανάστευση είναι λογικό να υπάρχουν και ξενοφοβικά και ρατσιστικά κρούσματα. Γι' αυτό δεν φταίει ο κόσμος. Βέβαια, το να χρησιμοποιείται το έργο ενός σχολείου για εθνικιστική προπαγάνδα δεν είναι ό,τι καλύτερο...»

Η νέα διεύθυνση που ανέλαβε; «Ο νέος διευθυντής διέκοψε βίαια όλες τις δράσεις. Ισχυρίστηκε, μάλιστα, προφορικές "άνωθεν εντολές"...Τα παιδιά αρχικά αναστατώθηκαν πολύ, μου έγραφαν διαρκώς γράμματα. Οι γονείς αναστατώθηκαν, επίσης, και απομακρύνθηκαν από το σχολείο. Πλέον μαθαίνω πως δεν υπάρχει ούτε ένας μετανάστης γονιός στον Σύλλογο Γονέων! Τα παιδιά, μαθαίνοντας για την ποινική μου δίωξη, έπειτα, φοβήθηκαν και θύμωσαν συνάμα. Με ρώτησαν αν είναι ντροπή να μαθαίνουν τη μητρική τους γλώσσα, αν κινδυνεύω επειδή τα φρόντιζα, αν θα δικαστούν και οι δάσκαλοι τους μαζί μ' εμένα... Τα καθησύχασα, τους είπα ότι κανένας δεν κινδυνεύει και πως πάνω απ' όλα πρέπει να είναι περήφανα που έχουν δύο πατρίδες. Μακάρι να είχα και εγώ, τους είπα, δύο πατρίδες να αγαπάω...»

Στον ιστότοπο του πρώην σχολείου σας (www. 132grava.net) κάποια μικρή Albina γράφει πως τη βοηθήσατε να σταματήσει «να ντρέπομαι γι' αυτό που είμαι, γιατί αυτό είμαι εγώ». «Ναι, είναι από την Αλβανία. Κι εγώ, όταν διάβασα το κείμενο της, συγκινήθηκα πολύ. Είδατε πόσο σημαντικός μπορεί να είναι τελικά ο ρόλος του σχολείου για την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού;»

Γιατί θα σας δικάσουνε; «Η κατηγορία είναι ότι "παραχωρούσα την περίοδο 2005-2007 παράνομα το χώρο του σχολείου για απογευματινά μαθήματα αλβανικής γλώσσας σε 22 μαθητές". Ο τωρινός διευθυντής του σχολείου είναι και ο μοναδικός μάρτυρας κατηγορίας».

Είναι θλιβερό, αλλά τελικά μήπως δεν είμαστε ως κοινωνία έτοιμοι για εκπαιδευτικές καινοτομίες; «Ίσως... Το θετικό, ωστόσο, είναι ότι άνοιξε ένας σοβαρός διάλογος για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση που οφείλουμε σε όλα τα παιδιά! Βλέπω ότι υπάρχει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του εκπαιδευτικού κόσμου και ένα κομμάτι επίσης της ελληνικής κοινωνίας που ονειρεύεται ένα σχολείο δημιουργικό, το οποίο θα εντάσσει όλα τα παιδιά στους κόλπους του. Ασφαλώς, υπάρχει και το άλλο κομμάτι - αυτό του φόβου. Αλλά προσωπικά έχω συγκινηθεί τρομερά με τη συμπαράσταση από δεκάδες εκπαιδευτικούς συλλόγους, από κοινωνικούς φορείς, πανεπιστημιακούς, από πολύ κόσμο, που υποστηρίζει το έργο του σχολείου...»

Η εκπαίδευση μπορεί να αλλάξει την κοινωνία; «Από μόνη της όχι, δεν μπορεί. Μπορεί να κάνει παρεμβάσεις, να πολεμήσει προκαταλήψεις, να βοηθήσει - πάντα σε μιαν αμφίδρομη σχέση με την κοινωνία».