Ομάδα Δασκάλων του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών - Σχολικό Συγκρότημα Γκράβας

Mια μικρή δίκη με μεγάλη σημασία

του Στρατή Μπουρνάζου

Την προηγούμενη Παρασκευή το Α΄ Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών αθώωσε τη Στέλλα Πρωτονοταρίου, πρώην διευθύντρια του 132ου Δημοτικού στην Γκράβα, από την κατηγορία της παράβασης καθήκοντος, επειδή είχε οργανώσει μαθήματα αλβανικών (και αραβικών) για παιδιά μεταναστών που ήταν μαθητές του σχολείου. Δεν ξέρω αν το συναίσθημα που αρμόζει είναι η ικανοποίηση ή η απογοήτευση: ικανοποίηση για την αθώωση και την πάνδημη συμπαράσταση της εκπαιδευτικής κοινότητας, απογοήτευση επειδή η πρωτεργάτρια μιας τέτοιας πρωτοβουλίας σύρθηκε στα δικαστήρια -- απογοήτευση που αυξάνεται καθώς προχθές μάθαμε ότι εκκρεμεί και άλλη δίωξη για την ίδια υπόθεση, επειδή τα μαθήματα γίνονταν… υπό την εποπτεία της αλβανικής πρεσβείας, για την οποία η Στ. Πρωτονοταρίου θα απολογηθεί τις επόμενες μέρες, στο πλαίσιο της σχετικής προανάκρισης που διενεργεί η Γενική Ασφάλεια.
***
Η δίκη αυτή έχει μεγάλη συμβολική σημασία στη συγκυρία που έγινε. Λίγες μόνο μέρες πριν τη συζήτηση στη Βουλή του νομοσχεδίου για την ιθαγένεια και τα πολιτικά δικαιώματα των μεταναστών, μας δείχνει τη ζωτική ανάγκη αυτό να υποστηριχτεί από άλλες κρατικές μέριμνες: το νομοσχέδιο (παρότι θα έπρεπε να έχει κατατεθεί εδώ και χρόνια και παρότι, μ’ όλες τις ελλείψεις του, είναι πολύ σημαντικό) δεν μπορεί, ως διά μαγείας, να λύσει όλα τα ζητήματα της μεταναστευτικής πολιτικής, πολύ περισσότερο που αυτή ήταν σχεδόν ανύπαρκτη για μια εικοσαετία. Αν το καλοσκεφτούμε, η Αστυνομία υπήρξε ουσιαστικά η μόνη υπηρεσία του ελληνικού κράτους που ασχολήθηκε συστηματικά και σχεδιασμένα με τους μετανάστες. Από κει και πέρα, εκτός από μια πολύ φειδωλή νομιμοποίηση, τα πάντα αφέθηκαν στην τύχη τους. Το σχολείο είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Υπήρξε βέβαια η --στοιχειώδης και σωτήρια, αν σκεφτούμε τις συνέπειες ενός αποκλεισμού-- πρόβλεψη ότι τα παιδιά των μη νόμιμων μεταναστών μπορούν να φοιτήσουν στο σχολείο. Κάπου εκεί, αν εξαιρέσουμε τα ελάχιστα διαπολιτισμικά σχολεία, εξαντλήθηκε η μέριμνα του κράτους στο κεφαλαιώδες ζήτημα «σχολείο και μετανάστες». Δεν εννοώ μόνο ότι η θεσμική πρόνοια έπρεπε να προχωρήσει σε ουσιαστικότερο επίπεδο (υποχρέωση και όχι δυνατότητα παρακολούθησης, μηχανισμοί περιορισμού της σχολικής διαρροής, ενίσχυσης της φοίτησης κλπ.), αλλά και ότι δεν υπήρξαν πολιτικές που να αντιμετωπίζουν τα μεγάλα, μαθησιακά και άλλα, ζητήματα που προκύπτουν από τη συνύπαρξη στην ίδια τάξη παιδιών από διαφορετικό γλωσσικό, πολιτισμικό και θρησκευτικό περιβάλλον.
Η απουσία αυτή κρατικής πολιτικής, εκτός όλων των άλλων, δημιουργεί εύφορο έδαφος για την ανάπτυξη της ξενοφοβίας και της εχθρότητας έναντι των ξένων. Όταν λ.χ. από τη μια χρονιά στην άλλη, σε κάποια τάξη το ένα τρίτο των μαθητών είναι παιδιά μεταναστών και το όλο ζήτημα επαφίεται απλώς στον «πατριωτισμό» δασκάλων, γονιών και μαθητών, το μέλλον δεν διαγράφεται ευοίωνο: οι δάσκαλοι μπορεί να σηκώσουν τα χέρια ψηλά, οι γονείς να διαμαρτύρονται για την υποβάθμιση, κι ο καλοθελητής που ωρύεται εναντίον των λαθρομεταναστών, που βουλιάζουν τα σχολεία και τα νοσοκομεία της πατρίδας μας, ακούγεται, αν μη τι άλλο «ρεαλιστής». Και τα αδιέξοδα που δημιουργούνται δεν μπορούν να λυθούν μόνο με τον βολονταρισμό, με καμπάνιες και διαδηλώσεις (παρόλο που είναι απολύτως αναγκαίες και αυτές). Αυτό που μπορεί να αλλάξει το τοπίο είναι μια σχεδιασμένη κρατική πολιτική, η οποία θα πλαισιωθεί από πρωτοβουλίες γονιών, δασκάλων, δήμων, συλλογικοτήτων.
***
«Δεν ωφελήθηκε ούτε βλάφτηκε κανείς», ειπώθηκε στη δίκη. Φαντάζομαι ότι αυτή ήταν η νομική φόρμουλα για την αθώωση: κανένας δεν έβγαλε χρήματα ούτε υπέστη ζημία από τα μαθήματα, άρα αθώα η κατηγορουμένη. Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι άλλη. Το όφελος από την πρωτοβουλία ήταν μεγάλο, και μας δείχνει ταυτόχρονα δυο πράγματα.
Πρώτον, πως μπορεί να γίνουν θαύματα --γιατί είναι ένα μικρό θαύμα το εγχείρημα του 132ου Δημοτικού, που αγκαλιάστηκε από συναδέλφους, γονείς και μαθητές-- όταν δρουν εμπνευσμένοι άνθρωποι, πώς χτίζονται στην πράξη γέφυρες κι όχι τείχη.
Δεύτερον, η υπόθεση φωτίζει, αντιστικτικά, την κραυγαλέα υστέρηση του κράτους. Η δήλωση της υπουργού Παιδείας για τη «Δασκάλα με κεφαλαίο Δ» κλπ. (θετική ασφαλώς σε σχέση με την ακροδεξιά μικρονοϊκότητα των προηγούμενων ιθυνόντων του Υπουργείου, που φαίνεται ότι υποκίνησαν τη δίωξη) δεν φτάνει. Όχι μόνο επειδή δεν χρειάζεται να πανηγυρίζουμε για το αυτονόητο (ας θυμηθούμε επίσης τη δίωξη που εκκρεμεί και το ότι η Πρωτονοταρίου απομακρύνθηκε από τη θέση της), αλλά επειδή το Υπουργείο πρέπει, σήμερα και όχι αύριο, να παρέμβει με συγκεκριμένα μέτρα (διδασκαλία της μητρικής γλώσσας, σεμινάρια σε εκπαιδευτικούς, εκπαιδευτικό υλικό, προγράμματα ελληνικών για τους γονείς κ.ά.), σε μια ολοκληρωμένη αντίληψη για τη διαπολιτισμική ενίσχυση. Ένα τέτοιο πλαίσιο, σε συνδυασμό με την ψήφιση του νομοσχεδίου, μαζί με πρωτοβουλίες συλλογικοτήτων και ανθρώπων, μπορεί να αρχίσει να διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα, που έχουμε ανάγκη όλοι, μετανάστες και αυτόχθονες.

http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=521203

Νομική και ηθική δικαίωση για τη Στέλλα

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση δέχτηκε ο κόσμος της εκπαίδευσης την απόφαση του δικαστηρίου για την αθώωση της διευθύντριας του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών Στέλλας Πρωτονοταρίου και της δασκάλας Αλβανικών Ντενάντας Καρκάλο. Οι κατασκευασμένες και ανυπόστατες κατηγορίες κατέρρευσαν και, όπως παραδέχτηκε και ο ίδιος ο κατήγορός τους, νυν διευθυντής του σχολείου, όχι μόνο δεν υπήρχε κανένα όφελος από τις ενέργειές τους, αλλά, αντίθετα, «έκδηλο παιδαγωγικό ενδιαφέρον για τα παιδιά». Η στήλη και το ένθετο «ΠΑΙΔΕΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ», που στήριξαν όλο αυτό το διάστημα την προσπάθεια των εκπαιδευτικών που συνεργάστηκαν με τη Στέλλα, με στόχο ένα σχολείο χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς, συμμετέχουν στη γενική ικανοποίηση, που επέφερε η νομική δικαίωση της Στέλλας και της Ντενάντας. Δεν πρέπει, όμως, να αρκεστούμε σε αυτό. Χρέος μας είναι να υπάρξει και η ηθική δικαίωση αυτής της σημαντικής προσπάθειας. Και αυτή θα προκύψει στο βαθμό που οι αρχές και η φιλοσοφία αυτής της προσπάθειας θα διαποτίσουν κάθε σχολείο της χώρας.
Π.Χ

http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=521111

…Και ευθύνες για τους απελθόντες ταγούς

Ένα αξιοπρόσεκτο παρεπόμενο της υπόθεσης του 132ου Δημοτικού Σχολείου, που προέκυψε από την ακροαματική διαδικασία της δίκης, είναι οι μεθοδεύσεις και οι παρεμβάσεις της προηγούμενης ηγεσίας του Υπ. Παιδείας. Συγκεκριμένα, όπως κατέθεσε ο μάρτυρας κατηγορίας στη δίκη, ενέργησε σε βάρος της Στέλλας Πρωτονοταρίου μετά από πιέσεις και προφορικές εντολές του τότε Γενικού Γραμματέα του Υπ. Παιδείας Δημ. Πλατή. Αναδείχτηκαν έτσι οι σοβαρές ευθύνες της τότε κυβέρνησης για τη δίωξη της Στέλλας Πρωτονοταρίου και για τη διακοπή των σημαντικών παιδαγωγικών δραστηριοτήτων που είχαν αναλάβει οι εκπαιδευτικοί του συγκεκριμένου σχολείου. Όπως επισημαίνει σχετική ανακοίνωση του Τμήματος Παιδείας του ΣΥΝ, η δίκη αυτή έφερε στο προσκήνιο τις σοβαρές αδυναμίες της εκπαίδευσης να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας ολοένα και πιο πολυπολιτισμικής κοινωνίας και κατέδειξε την ανάγκη ενός νέου θεσμικού πλαισίου και συγκεκριμένων μέτρων, που δεν θα αφορούν μόνο την εκπαίδευση, αλλά τη συνολική ένταξη των μεταναστών και των παιδιών τους στην ελληνική κοινωνία με όρους ισοτιμίας και αξιοπρέπειας.

http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=521109

Στέλλα Πρωτονοτάριου: Για τον δάσκαλο όλα τα παιδιά είναι ίδιας εθνικότητας

Συνέντευξη στον Niko Ago | nago@otenet.gr

«Δεν είναι αθώωση απλά η απόφαση του δικαστηρίου, είναι δικαίωση για μένα και τους συναδέλφους μου, τους δασκάλους του 132. Δεν ένιωσα ποτέ, αυτά τα δυόμισι χρόνια της δίκης, πως έχω κάνει κάτι για το οποίο πρέπει να απολογούμαι
Υπάρχει, άραγε, κάποιο νέο στοιχείο που θα μπορούσε να κάνει τον αναγνώστη να σταματήσει το βλέμμα του πάνω σε ένα (άλλο) κείμενο που αφορά την Στέλλα Πρωτονοτάριου; Από το 2007, όταν και ως πρώην διευθύντρια του Πρότυπου 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών, βρέθηκε κατηγορούμενη για «παράνομη παραχώρηση σχολικής αίθουσας» σε παιδιά μεταναστών για την διδασκαλία της μητρικής γλώσσας, έχουν γραφτεί και ακουστεί πολλά. Η ίδια ωστόσο σπάνια έχει μιλήσει. Άφησε όλο αυτό τον καιρό να "μιλήσει" για την ίδια και τους συναδέλφους της το έργο τους στο σχολείο. Μετά, όμως, από την πανηγυρική της αθώωση από το δικαστήριο, όπου η αγόρευση του εισαγγελέα ήταν μια πραγματική αποθέωση του ρόλου της ως δασκάλας, και τον ενθουσιασμό που σκόρπισε η είδηση στους συναδέλφους της, τους γονείς και τους ίδιους τους μαθητές, η «Δασκάλα με Δ κεφαλαίο» Στέλλα Πρωτονοταρίου, όπως εύστοχα την αποκάλεσε η υπουργός Παιδείας, άνοιξε το σπίτι της στην "Αυγή της Κυριακής" και μας μίλησε για όλα όσα συνέβησαν και μετέφεραν μια όμορφη προσπάθεια από το χώρο του σχολείου στις αίθουσες των δικαστηρίων.
«Δεν είναι αθώωση απλά η απόφαση του δικαστηρίου, είναι δικαίωση για μένα και τους συναδέλφους μου, τους δασκάλους του 132. Δεν ένιωσα ποτέ, αυτά τα δυόμισι χρόνια της δίκης, πως έχω κάνει κάτι για το οποίο πρέπει να απολογούμαι. Και πώς αλλιώς, όταν το 132ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών βραβεύτηκε και έγινε θέμα μέχρι και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως καλή πρακτική διαπολιτισμικής εκπαίδευσης;
Όλα ξεκίνησαν στη συνέντευξη για την κρίση των διευθυντών το 2007. Τότε, με έναν αρνητικό τρόπο, όλες οι ερωτήσεις που κλήθηκα να απαντήσω περιστράφηκαν γύρω από θέματα σχετικά με την εκπαίδευση και την ένταξη των παιδιών μεταναστών και τις διακρίσεις που ουσιαστικά μου ζητούσαν να κάνω ανάμεσα σε αυτούς και τους Έλληνες μαθητές. Τότε κατάλαβα ότι κάτι δεν πάει καλά...
Η διδασκαλία της μητρικής γλώσσας, αλβανικής και αραβικής, παράλληλα με τη διδασκαλία ελληνικών στους μετανάστες γονείς καθώς και όλες οι διαπολιτισμικές δράσεις που εφαρμόστηκαν στο σχολείο στηρίχτηκαν σε Προγράμματα Ολυμπιακής Παιδείας που εγκρίθηκαν από το υπουργείο και στην υπουργική απόφαση του 1999 για τη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση. Και φυσικά, στηρίχτηκαν σε ομόφωνες αποφάσεις του συλλόγου διδασκόντων και είχαν τη σύμφωνη γνώμη και του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων.
Η ιδέα γεννήθηκε από τις ανάγκες που υπήρχαν στο σχολείο. Οι περισσότεροι μαθητές και μαθήτριές μας, περίπου το 70%, ήταν από άλλες 11 χώρες. Είχαμε παρατηρήσει πολλά αρνητικά και ανησυχητικά φαινόμενα πριν λάβουμε την απόφασή μας. Πολλοί μαθητές-παιδιά μεταναστών που ερχόντουσαν στο σχολείο, το εγκατέλειπαν στη μέση. Άλλα παιδιά, Έλληνες και μετανάστες μαθητές, είχαν επιθετική συμπεριφορά και υπήρχε ένταση ανάμεσά τους, οι μετανάστες γονείς έλειπαν παντελώς από τις δραστηριότητες του σχολείου, η παρουσία τους δηλαδή ήταν ελάχιστη, μην μπορώντας λογικά να βοηθήσουν τα παιδιά τους και στα μαθήματα, αφού οι ίδιοι δεν γνώριζαν την ελληνική γλώσσα. Έτσι, βρισκόμασταν μπροστά σε προβλήματα που επιτακτικά ζητούσαν λύση.
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα, στους στόχους και στις αρχές του, αναφέρεται στην ένταξη όλων των παιδιών και στη διαπολιτισμική εκπαίδευση. Επιπλέον, σύμφωνα με τις επιστημονικές παραδοχές οι αλλόγλωσσοι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν τη μητρική τους γλώσσα, γιατί αυτό συντελεί στην καλύτερη σχολική ενσωμάτωσή τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ωφέλεια και των Ελλήνων μαθητών. Γενικά, η διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι ωφέλιμη και αναγκαία για όλα τα παιδιά, γιατί τα προετοιμάζει να διαχειριστούν θετικά την πολυπολιτισμική κοινωνία μας.
Το θετικό που βγήκε από αυτή τη διαδικασία (της δίωξης) είναι ότι άνοιξε ένας σοβαρός διάλογος για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση που οφείλουμε σε όλα τα παιδιά! Υπάρχει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του εκπαιδευτικού κόσμου και ένα εξίσου μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που ονειρεύεται ένα σχολείο δημιουργικό και ανθρώπινο, το οποίο θα εντάσσει όλα τα παιδιά στους κόλπους του.
Για να βοηθήσουμε μάλιστα πολλά μη ορθόδοξα παιδιά να νιώσουν ισότιμα με τους συμμαθητές στην ώρα της προσευχής, κι επειδή ζητούσαν επίμονα τη συμμετοχή τους σε αυτήν, αντικαταστήσαμε το Πάτερ ημών με το ποίημα του Ρίτσου το "Πρωινό άστρο".
Η διαδικασία της δίκης μού άφησε μια γλυκόπικρη γεύση. Είδα τόσους πολλούς συναδέλφους να συμπαραστέκονται και να μας ενθαρρύνουν, εμένα και την συνάδελφό μου -που αξίζει να σημειώσω πως εντελώς άδικα δικαζόταν μαζί μου-, είδα τους γονείς των παιδιών να είναι δίπλα μας και να αγωνιούν για την έκβαση της υπόθεσης, πολλούς ανθρώπους να χαίρονται με την πανηγυρική μας αθώωση. Διαπίστωσα όμως στο δικαστήριο, από τα λόγια του ίδιου του μηνυτή που το παραδέχτηκε, πως η δίωξη ήταν αποτέλεσμα παράνομων «άνωθεν εντολών» θεσμικών παραγόντων κι αυτό, εάν αποδειχτεί αληθές, δεν σας κρύβω, θυμίζει μαύρες στιγμές της πολιτικής μας ιστορίας.
Εμείς είμαστε δάσκαλοι και οι δάσκαλοι οφείλουμε να δίνουμε στα παιδιά, στα αυριανά ενεργά μέλη της κοινωνίας μας και το ζωντανό της κύτταρο, το αίσθημα του δικαίου, της ισότητας, της ασφάλειας. Δεν μπορεί και δεν πρέπει να υπάρχει για το δάσκαλο καμιά διάκριση που να συνδέεται με την εθνικότητα, τη θρησκεία, τη γλώσσα, και τον πολιτισμό των μαθητών του. Αυτό κάναμε στο 132: βοηθώντας τα παιδιά να κρατήσουν την επαφή με τη μητρική τους γλώσσα και τους γονείς με την ελληνική γλώσσα, και τα παιδιά φέραμε κοντά με τον πολιτισμό και τις ρίζες της πατρίδας των γονέων τους, και τους γονείς φέραμε κοντά στο σχολείο και την ελληνική κουλτούρα. Έτσι εξάλλου, ενισχύοντας ταυτόχρονα την εκπαιδευτική και μαθησιακή διαδικασία για όλους τους μαθητές, εκπληρώναμε και τους βασικούς στόχους που ορίζει η σύγχρονη διαπολιτισμική εκπαίδευση, το υπουργείο Παιδείας και οι ευρωπαϊκές μας υποχρεώσεις.
Η συμπαράσταση, η συμμετοχή, το ενδιαφέρον σύσσωμης της εκπαιδευτικής κοινότητας αλλά και μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας, δίνει ένα πολύ αισιόδοξο μήνυμα: είναι πολλοί αυτοί που είναι παρόντες, που δεν επαναπαύονται και αγωνίζονται για έναν κόσμο που όλοι θα έχουν δικαιώματα. Έναν κόσμο αλληλεγγύης, αποδοχής, ανθρωπιάς που αντιπαλεύει και είναι απέναντι στις προκαταλήψεις, στην ξενοφοβία και στον κοινωνικό αποκλεισμό».

http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=521037