Ομάδα Δασκάλων του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών - Σχολικό Συγκρότημα Γκράβας

Μια νέα εποχή για το 132

Τρία χρόνια μετά την απομάκρυνσή της από το 132ο Δημ. Σχολείο, λόγω των ριζοσπαστικών πρακτικών που αναπτύχθηκαν στο σχολείο με τη στενή συνεργασία όλης της σχολικής κοινότητας, και μετά τη δικαστική περιπέτεια και την πρόσφατη αθώωσή της, η Στέλλα Πρωτονοταρίου επέστρεψε ως διευθύντρια στο 132. Ο αγώνας εν μέρει δικαιώθηκε. Είναι μια νίκη. Η Εκπαιδευτική Κοινότητα έθεσε σε συναδέλφους εκπαιδευτικούς του σχολείου ορισμένα ερωτήματα για το σήμερα και το αύριο του σχολείου και με χαρά δημοσιεύει τις απαντήσεις τους.

Πώς βιώθηκαν από τη σχολική κοινότητα τα τρία χρόνια απουσίας της Στέλλας Πρωτονοταρίου;

Πολυξένη: Τα χρόνια που η Στέλλα έλειπε από το σχολείο ήταν απίστευτα δύσκολα. Νιώθαμε έναν άγριο θυμό για αυτό που συνέβαινε στο σχολείο. Ένα σχολείο σε πλήρη άνθηση που, από τη μια μέρα στην άλλη, χωρίς κανείς να το περιμένει και χωρίς κανένα λόγο, άρχισε να βάλλεται ανηλεώς. Ο διευθυντής που μας έστειλαν ήταν ανίκανος διοικητικά και επικίνδυνος για τα παιδιά. Εμάς μας εξέθετε αναίτια, όπως όλοι ξέραμε και αποδείχθηκε πανηγυρικά, σε κάθε φασιστική οργάνωση. Προσπαθούσαμε να κρατήσουμε ό,τι μπορούσαμε. Τουλάχιστον να μην αρχίσουνε να δημιουργούνται ρατσιστικά φαινόμενα στο σχολείο μας και να μη διαταραχθεί, όσο γινόταν, η αρμονική συμβίωση των μαθητών μας. Η καθημερινότητά μας ήταν απίστευτα πιεστική, διότι από τη μια είχαμε το νου μας, όπως όλοι οι δάσκαλοι, στους μαθητές μας και από την άλλη είχαμε τις καθημερινές επιθέσεις του διευθυντή σε εμάς, τους παλαιούς δασκάλους, τους δασκάλους της “εποχής του 132”, οι οποίες απορροφούσαν μεγάλο μέρος της ενεργητικότητάς μας. Είναι αυτονόητο ότι μέσα στην καθημερινότητά μας ήταν επίσης και η οργάνωση της άμυνάς μας σε όλες αυτές τις ανοίκειες επιθέσεις. Καταναλώσαμε ατέλειωτες ώρες σ’ αυτά τα χρόνια, όχι για να βελτιώσουμε και να αναπτύξουμε τις παιδαγωγικές μας γνώσεις και μεθόδους, αλλά για να αντισταθούμε και να αμυνθούμε σε όλες αυτές τις επιθέσεις. Είναι επίσης γνωστό ότι η διοίκηση ήταν επανειλημμένως πλήρως ενημερωμένη από εμάς, αλλά έκανε σαν να μην γνωρίζει τίποτα.
Εκείνο που θα ήθελα να πω πραγματικά είναι ότι οφείλουμε ένα μεγάλο και ειλικρινές ευχαριστώ στη σχολική κοινότητα, που και μέσα από τις γενικές συνελεύσεις της και μέσα από μεμονωμένες και ατομικές ενέργειες συναδέλφων στήριξε τον αγώνα του σχολείου για “ελευθερία”.

Κλεάνθης: Ήταν τρία χρόνια διάλυσης, μια περίοδος όπου το μόνο που κάναμε -και δεν ήταν λίγο- ήταν να προσπαθούμε να αντισταθούμε στον εγκάθετο νέο διευθυντή και να δημοσιοποιήσουμε το πρόβλημα. Οι δράσεις όμως και το εσωτερικό κλίμα του σχολείου καταρρακώθηκαν και πρέπει να γίνει πολλή δουλειά τώρα σε αυτή την κατεύθυνση.

Πέτρος: Η επίθεση που δέχτηκε το σχολείο με την τοποθέτηση του νέου διευθυντή ήταν εξαιρετικά προκλητική και απροκάλυπτη. Θυμίζω ότι από την πρώτη στιγμή της παρουσίας του ο νέος διευθυντής αποκάλεσε το σύλλογο διδασκόντων “τα Ζωνιανά της εκπαίδευσης” και δήλωσε ότι έχει “άνωθεν εντολές” να διακόψει όλες τις δράσεις του σχολείου. Ήταν σαφές ότι η διοίκηση και όσοι “καλυμμένα” πρωτοστάτησαν στη δίωξη που ακολούθησε, θεώρησαν πως με αυτό τον τρόπο θα έλυναν το ζήτημα του σχολείου. Έκαναν όμως λάθος, γιατί η μεθόδευση αυτή οδήγησε ουσιαστικά στο να αναδειχθεί η εργασία του σχολείου με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτελέσει κεντρικό εκπαιδευτικό αλλά και πολιτικό θέμα. Και το λάθος αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι αυτοί που επέλεξαν να αντιμετωπίσουν με τόση επιθετικότητα το 132 δεν γνώριζαν πως η δουλειά που γινόταν σε αυτό στηριζόταν στο μεράκι και στην αγάπη των δασκάλων της πράξης, που αναζητούν στην καθημερινότητά τους ένα σχολείο καλύτερο για όλα τα παιδιά, και στις συλλογικές αποφάσεις τους. Και φυσικά δεν περίμεναν την έντονη αυτή αντίδραση από πλευράς του συλλόγου διδασκόντων.
Σίγουρα τα πράγματα δεν ήταν εύκολα. Υπήρξαν στιγμές ιδιαίτερα δύσκολες, που νιώσαμε ότι δεν μπορούμε να σηκώσουμε το βάρος αυτής της επίθεσης. Τα καταφέραμε όμως. Και τα καταφέραμε γιατί λειτούργησαν αποτελεσματικά τρεις κυρίως παράγοντες. Ο πρώτος ήταν η σχέση που αναπτύξαμε οι εκπαιδευτικοί μεταξύ μας, η οποία μας έδινε την ασφάλεια και τη βεβαιότητα ότι σε αυτό τον αγώνα είμαστε μαζί, έχουμε το δίκιο με το μέρος μας και θα τον κερδίσουμε, γιατί προσπαθούμε για ένα σχολείο που οφείλουμε στα παιδιά μας. Ο δεύτερος παράγοντας ήταν ότι είχαμε συμπαραστάτες και συνοδοιπόρους τους γονείς του σχολείου μας, και ο τρίτος το γεγονός ότι αντέδρασε και μας συμπαραστάθηκε η κοινωνία μέσα από συνδικαλιστικές οργανώσεις, κοινωνικούς φορείς, πανεπιστήμια, σχολεία, πολιτικά κόμματα και απλούς συμπολίτες μας, που δεν μας ήξεραν, αλλά εμπνεύστηκαν από τη δουλειά μας. Η θετική έκβαση αυτής της υπόθεσης οφείλεται σε όλους αυτούς τους παράγοντες και γι' αυτό η επιστροφή της διευθύντριας αποτελεί συλλογική νίκη.

Παρασκευή: Τα χρόνια της απουσίας της κυρίας Στέλλας ήταν από τα πιο δύσκολα της 30χρονης καριέρας μου. Δεν μπορούσαμε να συζητήσουμε θέματα κοινωνικά, πολιτικά, έπρεπε να προσέχουμε την παραμικρή μας κουβέντα και κίνηση. Δε συνεδριάζαμε για να δούμε τα παιδαγωγικά θέματα του σχολείου μας. Την ομαλή λειτουργία (στα βασικά θέματα) την είχαμε αναλάβει εμείς οι εκπαιδευτικοί. Για όποια απορία είχαμε για διοικητικά θέματα έπρεπε εμείς να βρούμε τις απαντήσεις.
Ήμασταν συνέχεια με τη σκέψη τι θα συμβεί πάλι σήμερα! Αβεβαιότητα, ανασφάλεια, ανελευθερία και καθημερινά εμπόδια στη λειτουργία μας σαν άτομα και σαν εκπαιδευτικοί.

Εύη: Είναι πραγματικά πολύ απογοητευτικό, πάνω που βρίσκεις έναν μικρό παράδεισο μέσα στη μιζέρια και στη φτώχια των σχολείων μας, ένα σχολείο όπου το “με νοιάζουν τα παιδιά” έβρισκε κυριολεκτικά τη σημασία του, να 'ρχεται η πολιτεία, φτωχή κι αυτή πια, να το ισοπεδώνει, καθώς δεν προβλέπεται το νοιάξιμο για όλα τα παιδιά και δεν επιτρέπεται η προσφορά εργασίας χωρίς υλική ανταμοιβή. Μέσα σε λίγες μέρες καταρρακώθηκε η δουλειά δέκα ετών. Η ομαλή λειτουργία του σχολείου, η αξιοπρέπεια μαθητών κι εκπαιδευτικών, η ηρεμία κι η ενασχόληση με ουσιαστικά προβλήματα γίνανε έννοιες που ανήκαν στο παρελθόν. Μας κυνηγούσαν άνωθεν εντολές, που έπρεπε να φτάσουμε στα δικαστήρια για να μάθουμε την προέλευσή τους.
Με μόνο σύμμαχο την στήριξη της εκπαιδευτικής κοινότητας -που πραγματικά έπαιξε σπουδαίο ρόλο για μας- παλέψαμε τον καθημερινό αυταρχισμό και την αυθαιρεσία στο σχολείο μας αλλά και την αδιαφορία της διεύθυνσης, με βασική προτεραιότητα να διαφυλάξουμε τα παιδιά από όλο αυτό, χωρίς δυστυχώς να τα καταφέρνουμε πάντα.

Στεργιανή: Ήταν για μας, για την καθημερινότητά μας, μια επώδυνη περίοδος, καθώς βλέπαμε να γκρεμίζεται και να συκοφαντείται ό,τι είχε κτιστεί με πολύ κόπο πολλών χρόνων. Βιώθηκαν όλα τα συναισθήματα εκτός από ένα: ούτε μια στιγμή δε βιώσαμε ματαίωση, γιατί ήμαστε πεισμένοι ότι έχουμε δίκιο και αυτό μας έδωσε τη δύναμη να μην παραιτηθούμε. Αντίθετα, η ομάδα δέθηκε περισσότερο.
Τα χρόνια αυτά βιώθηκαν σε δύο επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο αφορά τις επιπτώσεις στη δουλειά του σχολείου, το δεύτερο επίπεδο -εξίσου σημαντικό- αφορά τον αγώνα για τη δικαίωση. Και σ` αυτό τον αγώνα είχαμε συμπαραστάτες σε κάθε μας βήμα, μόνοι μας δεν θα είχαμε αυτό το αποτέλεσμα.

Τι άλλαξε στην καθημερινότητα του σχολείου με την επιστροφή της διευθύντριας;

Κρίστιαν: Αν και νέο μέλος στην εκπαιδευτική κοινότητα του 132, οφείλω να ομολογήσω ότι η αλλαγή που συντελέστηκε στην καθημερινότητα του σχολείου είναι εμφανής. Το σχολείο πλέον έχει διεύθυνση, δε μοιάζει πια με “ακυβέρνητο πλοίο”, που λειτουργούσε μόνο χάρη στο φιλότιμο, την εργατικότητα, την ευσυνειδησία και το μεράκι των συναδέλφων. Τα παιδιά και οι γονείς βρήκαν επιτέλους στο πρόσωπο της κυρίας Πρωτονοταρίου τον άνθρωπο εκείνο που κάθε πρωί θα τους καλημερίσει με το χαμόγελό της, θα τους ενημερώσει πάνω σε ζητήματα του σχολείου, θα τους πλησιάσει με ειλικρίνεια και ανιδιοτέλεια και θα τους καταστήσει σαφές ότι οι πόρτες του 132 είναι πάντα ανοιχτές γι’ αυτούς.

Πολυξένη: Η καθημερινότητα του σχολείου άλλαξε από την πρώτη κιόλας μέρα που γύρισε η Στέλλα. Πέρασε από τις τάξεις να γνωρίσει τα μικρά και να χαιρετίσει τα μεγάλα. Μίλησε με τα παιδιά, άνοιξε δίοδο επικοινωνίας με τους μαθητές Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξης. Ενδεικτικό της αλλαγής της καθημερινότητάς μας είναι ότι από τις πρώτες μέρες που ήρθε σχολείο κάναμε σύλλογο, για να ενημερωθεί για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάθε δάσκαλος στην τάξη του και για να συμμετάσχει στην αντιμετώπισή τους. Αυτό κοντεύαμε να το ξεχάσουμε πια στο σχολείο.

Βασιλική: Με την επιστροφή της Στέλλας υπάρχει καλύτερη συνεννόηση μεταξύ των συναδέλφων, ουσιαστική συνεργασία μεταξύ μας, και γενικά λειτουργούμε καλύτερα και με σωστή οργάνωση ως σύλλογος διδασκόντων. Εγώ προσωπικά ένιωσα ότι υπάρχει διεύθυνση ουσιαστική στο σχολείο μας.

Τι αλλαγές προγραμματίζονται να γίνουν;

Παρασκευή: Αυτή τη στιγμή απολαμβάνουμε την επιστροφή, χαλαρώνουμε και προσπαθούμε να ανασυνταχθούμε. Έχουμε κι εμείς αυτό το δικαίωμα “να μην σκεφτόμαστε τίποτα” για να μπορέσουμε να βάλουμε πλώρη για νέες δραστηριότητες. Θα συνεδριάσουμε, θα δούμε τα προβλήματα και θα θέσουμε προτεραιότητες. Το σίγουρο είναι ότι θα ανοίξουμε θέματα στο σχολείο σε σχέση με τα παιδιά, τους γονείς και την κοινωνία, για να πάμε ακόμη πιο πέρα από κει που σταματήσαμε.

Εύη: Μετά από δυο χρόνια σκληρής, άδικης, διαλυτικής καθημερινότητας (όσα επίθετα αρνητικής σημασίας κι αν βάλει κανείς δίπλα στο ουσιαστικό, και πάλι δεν θα μπορέσει να περιγράψει την πραγματικότητα), δεν είναι εύκολο να ξαναμπείς σε ένα πλαίσιο ελευθερίας και να ξαναδημιουργήσεις από τη μια μέρα στην άλλη. Το περιβάλλον στο σχολείο σαφώς έχει αλλάξει ριζικά, πάψαμε να νιώθουμε διωκόμενοι, ξαναγίναμε δάσκαλοι και σιγά σιγά προσπαθούμε να βάλουμε στο χρονοντούλαπο ό,τι έγινε και να ξαναπιάσουμε το κουβάρι, ελπίζοντας τούτη τη φορά όχι μόνοι μας αλλά μαζί με άλλους συναδέλφους, μαζί με άλλα σχολεία, μαζί με συλλόγους εκπαιδευτικών.

Στεργιανή: Αυτή τη στιγμή το σχολείο προσπαθεί να βρει μια ισορροπία. Ασφαλώς και υπάρχουν προσδοκίες, όμως ο καιρός που μεσολάβησε είναι πολύς. Δεν μπορούμε απλά να πούμε ότι συνεχίζουμε από κει που μείναμε. Τα παιδιά έχουν αλλάξει, παλιοί συνάδελφοι έχουν φύγει και ήρθαν καινούργιοι, παλιοί γονείς έχουν φύγει και ήρθαν καινούργιοι, οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Όπως το νιώθω εγώ, όλα χτίζονται από την αρχή, αξιοποιώντας βέβαια αυτή την πολύτιμη εμπειρία που αποκτήσαμε. Πρέπει να ξαναχτιστούν σχέσεις εμπιστοσύνης με γονείς και παιδιά, να διερευνηθεί το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε, οι καινούργιες ανάγκες, και από κει να προγραμματιστούν οι δράσεις.

Πώς υποδέχτηκαν μαθητές και γονείς την επιστροφή της διευθύντριας;

Κρίστιαν: Η αντιστροφή του κλίματος ήταν εμφανής από την πρώτη στιγμή που άλλαξε η διεύθυνση του σχολείου. Γονείς και μαθητές υποδέχτηκαν την κυρία Πρωτονοταρίου με μεγάλη χαρά, ιδιαίτερα εκείνοι με τους οποίους η ίδια είχε συνεργαστεί κατά την προηγούμενη θητεία της. Η συγκίνηση ήταν διάχυτη στα πρόσωπα όλων. Έμοιαζαν να μην πιστεύουν ότι η αγαπημένη τους δασκάλα ήταν ξανά μαζί τους!

Πολυξένη: Τα παιδιά των μεγαλύτερων τάξεων τη θυμόντουσαν και έκαναν πολύ μεγάλη χαρά όταν την είδαν ξανά στο σχολείο. Της έγραψαν ποιήματα, της έκαναν ζωγραφιές και της τις αφιέρωσαν. Σε μας έλεγαν τα παιδιά ότι τώρα νιώθουν μεγαλύτερη σιγουριά, μεγαλύτερη ασφάλεια ότι θα λυθούν με επιτυχία τα όποια προβλήματα του σχολείου. Όταν οι γονείς έμαθαν ότι η Στέλλα ξαναγύρισε στο σχολείο, αρκετοί στην πρωινή προσευχή μαζεύτηκαν στην αυλή του σχολείου και ήταν αληθινά συγκινητικές οι αγκαλιές που αντάλλαξαν μαζί της.

Βασιλική: Είναι γεγονός ότι γονείς και μαθητές ενθουσιάστηκαν με την επιστροφή της Στέλλας.

Εύη: Όταν η Στέλλα έφυγε, είχα ΣΤ΄ τάξη. Τα παιδιά, στην προσπάθειά τους να καταλάβουν γιατί συνέβαινε κάτι τόσο άδικο, θέλοντας να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και να κάνουν τη διευθύντριά τους να νιώσει καλύτερα, της έγραφαν γράμματα. Τη μέρα που επέστρεψε η Στέλλα στο σχολείο και τις αμέσως επόμενες οι μαθητές των μεγάλων τάξεων -που τη θυμόντουσαν- γέμισαν το γραφείο της ποιήματα και ζωγραφιές. Ήταν πραγματικά πολύ συγκινητικό!
Αλλά και για τους παλιούς μας μαθητές, που τώρα βρίσκονται στο γυμνάσιο και συχνά μας επισκέπτονται, θεωρώ πως έχει πολύ μεγάλη σημασία να βλέπουν και πάλι στη θέση της τη διευθύντριά τους, να νιώθουν το σχολείο τους δικαιωμένο.

Γιατί ήταν σημαντική η επιστροφή της Στέλλας; Ποιος ο ρόλος της ως διευθύντριας στο σχολείο;

Κρίστιαν: Τώρα πια όλοι ελπίζουν ότι η πετυχημένη κοινή προσπάθεια τόσων ετών θα συνεχιστεί και τα αποτελέσματα δε θα αργήσουν να φανούν. Μια προσπάθεια που τόσο άδικα και παράνομα πολεμήθηκε από τους γνωστούς «καλοθελητές» της ελληνικής εκπαιδευτικής κοινότητας.
Τεράστια όμως ήταν η ικανοποίηση και η ανακούφιση που ένιωσαν οι συνάδελφοι εκπαιδευτικοί, που καρτερικά περίμεναν αυτή την ημέρα δικαίωσης. Πάντα πλάι στη διευθύντριά τους, υπερασπιζόμενοι το εξαιρετικό παιδαγωγικό έργο που παρήγαγαν όλα αυτά τα χρόνια, δε λύγισαν μπροστά σε κανένα από τα εμπόδια που ορθώθηκαν μπροστά τους. Οι πόρτες πλέον στα γραφεία των δασκάλων του 132 είναι ανοιχτές για όλους, γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς. Ο σύλλογος διδασκόντων είναι σε θέση και πάλι να συνεδριάζει, οι δάσκαλοι μπορούν να συζητούν μεταξύ τους τα προβλήματα του σχολείου, να προτείνουν, να ανταλλάσσουν απόψεις, να συμβουλεύονται τη διευθύντριά τους, να διαφωνούν χωρίς υστερίες, απειλές και εισαγγελείς. Στη θέση της εσωστρέφειας, της ίντριγκας και της καχυποψίας, που επιμελώς είχαν καλλιεργηθεί από την προηγούμενη διεύθυνση, επέστρεψε η αισιοδοξία, η ελπίδα και το όραμα για ένα σχολείο ανοιχτό στην κοινωνία, όπου ο μαθητής αποτελεί το κέντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας και η ικανοποίηση των αναγκών του τον ύψιστο σκοπό κάθε παιδαγωγικού έργου.
“Η καινούργια διευθύντρια, η κυρία Στέλλα, μπαίνει πάντα χαμογελαστή στην τάξη μας, όχι για να μετρήσει πόσα παιδάκια λείπουν εξαιτίας της γρίπης των χοίρων, αλλά για να μας ρωτήσει τι κάνουμε, για να συζητήσει μαζί μας και για να μας δώσει να καταλάβουμε ότι είναι στη διάθεσή μας για ό,τι κι αν χρειαστούμε!». Τα λόγια αυτά είναι προϊόν “υποκλοπής” από μια συζήτηση που είχαν μεταξύ τους κάποιοι μαθητές της Δ΄ τάξης του σχολείου μας πριν από λίγο καιρό. Δεν έχουν άδικο μάλλον όσοι ισχυρίζονται ότι το κριτήριο των παιδιών είναι σχεδόν αλάθητο!

Πολυξένη: Ο ρόλος της ως διευθύντριας στο σχολείο είναι καθοριστικός.Είναι κοντά σε όλα τα παιδιά, ζεστή και τρυφερή, πάντα έτοιμη να τα βοηθήσει όσο μπορεί.
Η σχέση της με τους γονείς είναι εξαιρετική. Σέβεται το άγχος και την αγωνία για τα παιδιά τους, πάντοτε μέσα στα όρια για τη σωστή λειτουργία του σχολείου.
Δεν είναι απορριπτική σε κανένα συνάδελφο, όσες διαφωνίες και αν έχει μαζί του. Προσπαθεί να δίνει χώρο και χρόνο σε όλα τα μέλη του συλλόγου. Ακούει όλες τις απόψεις. Γίνονται συχνοί σύλλογοι, για να ενημερώνεται εκείνη αλλά και οι δάσκαλοι μεταξύ τους για τα προβλήματα που υπάρχουν σε κάθε τάξη. Έτσι το πρόβλημα του ενός είναι, όσο γίνεται, πρόβλημα όλων, και όλοι προσπαθούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπισή του. Έχει άρτια παιδαγωγική κατάρτιση και βοηθά αποτελεσματικά στη λύση προβλημάτων, είτε με συμβουλές στους δασκάλους είτε, όπου χρειάζεται, με προσωπική παρέμβαση σε μαθητές και γονείς. Προσπαθεί να εξομαλύνει τις τυχόν διαφωνίες μεταξύ των συναδέλφων. Ενδιαφέρεται για την ενδοσχολική επιμόρφωση του συλλόγου και συμμετέχει ενεργά σε αυτή.

Κλεάνθης: Η επιστροφή της Στέλλας ήταν σημαντική συμβολικά και πρακτικά. Συμβολικά γιατί θα σήμαινε ότι δικαιωνόταν το πλαίσιο λειτουργίας του σχολείου και η προσπάθειά μας και πρακτικά γιατί η Στέλλα ως πρόσωπο και ως διευθύντρια ήταν απαραίτητη για τη συνέχιση της λειτουργίας της ομάδας του 132 και των δράσεών του.

Πέτρος: Πράγματι η επιστροφή της Στέλλας ήταν σημαντικό γεγονός, όχι μόνο για το σχολείο αλλά γενικότερα για το εκπαιδευτικό κίνημα. Το λέω αυτό γιατί νομίζω ότι κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η δίωξη της Στέλλας, ουσιαστικά η δίωξη των επιλογών που έγιναν στο 132, ήταν πολιτική δίωξη με ξεκάθαρα ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Με αυτή την έννοια, η επιστροφή της αποκτά πολιτική σημασία, που εκτιμώ ότι θα καθορίσει τη στάση πολλών εκπαιδευτικών όταν έρθουν αντιμέτωποι με παρόμοια ζητήματα. Για αυτό το λόγο και θα έπρεπε να αποτελέσει από την πρώτη στιγμή σαφή διεκδίκηση του εκπαιδευτικού κινήματος.
Ο ρόλος της Στέλλας ως διευθύντριας έχει πράγματι σημασία να συζητηθεί, γιατί δημιουργεί νέα δεδομένα για το ρόλο που μπορεί να παίξει ο διευθυντής μιας σχολικής μονάδας. Δε θα ήθελα να αναφερθώ αναλυτικά στη στάση της, ούτε θεωρώ ότι είναι η μοναδική διευθύντρια που λειτούργησε δημιουργικά στο σχολείο της. Αλλά στο πρόσωπό της δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει κανείς τη δύναμη που μπορεί να διαδραματίσει η ατομική στάση και η ατομική ευθύνη των ανθρώπων σε δύσκολες συνθήκες. Η Στέλλα με τη στάση της αυτή στο σχολείο κατάφερε να πείσει γονείς, δασκάλους και παιδιά ότι την ενδιαφέρει να φτιάξει ένα καλύτερο σχολείο. Αυτή άλλωστε ήταν και η υποχρέωσή της, όταν ανέλαβε το ρόλο της διευθύντριας. Θεωρώ ότι τα κατάφερε και το αποδεικνύει αυτό ο αγώνας των δασκάλων και των γονέων του σχολείου, που αναδείκνυε ως πρωταρχικό αίτημα την επιστροφή της.

Παρασκευή: Η επιστροφή της κυρίας Στέλλας ήταν πολύ σπουδαίο γεγονός. Δικαιώθηκαν οι αγώνες που δίναμε καθημερινά για όλα τα θέματα. Σταμάτησε το άγχος: “Ποια εντολή θα έχουμε σήμερα να υπακούσουμε; Τι μας περιμένει αύριο; Θα είναι πολύ μακρύ το σχολικό έτος; Τι εξελίξεις θα έχουμε το καλοκαίρι;» Ένας άνεμος ελευθερίας, ανακούφισης και χαράς φύσηξε σ’ όλο το σχολείο (γονείς, παιδιά και δασκάλους). Ήρθε η Στέλλα, η οποία είναι διευθύντρια με όλη τη σημασία της λέξης. Ξέρουμε ότι, για όποιο πρόβλημα υπάρχει ή θα υπάρξει, είναι ο πιο κατάλληλος άνθρωπος για να το λύσει.

Βασιλική: Η επιστροφή της είναι σημαντική, πρώτον γιατί πριν ουσιαστικά δεν υπήρχε διεύθυνση στο σχολείο και δεύτερον γιατί η κυρία Στέλλα είχε καταφέρει να την αγαπήσουν πραγματικά οι μαθητές και οι δάσκαλοι στο σχολείο.

Ένα από τα αιτήματα του 132 ήταν και είναι η παιδαγωγική ελευθερία στο σχολείο (που είναι και θέση της ΔΟΕ). Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Κλεάνθης: Μεγάλο θέμα η παιδαγωγική ελευθερία και τα όριά της. Σχηματικά θα μπορούσα να πω ότι το σχολείο πρέπει να αυξήσει την αυτονομία του απέναντι στην κεντρική διοίκηση σε μια σειρά ζητημάτων, όπως το αναλυτικό πρόγραμμα, η διδακτική μεθοδολογία, η εσωτερική ζωή του σχολείου κ.ά. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ο σύλλογος διδασκόντων πρέπει να αναβαθμιστεί και να αρχίσει να λειτουργεί ως παιδαγωγικό και διοικητικό όργανο του σχολείου με αρμοδιότητες πολύ μεγαλύτερες από τις σημερινές.

Πέτρος: Παιδαγωγική ελευθερία σημαίνει για μας η δυνατότητα ενός συλλόγου διδασκόντων να παρακολουθεί τις ανάγκες του σχολείου του και παράλληλα να σχεδιάζει και να υλοποιεί παρεμβάσεις προς όφελος όλων των παραγόντων της σχολικής κοινότητας, μαθητών και μαθητριών, γονιών και εκπαιδευτικών. Οι παρεμβάσεις αυτές, βεβαίως, δεν θα πρέπει να γίνονται με προχειρότητα αλλά με επιστημονική μελέτη των ζητημάτων που προκύπτουν και παράλληλα με συστηματική παρακολούθησή τους. Αυτό προϋποθέτει την αλλαγή στάσης του εκπαιδευτικού, από εκπαιδευτικό-διεκπεραιωτή της εργασίας του σε εκπαιδευτικό-ερευνητή του έργου του. Δυστυχώς, η δυνατότητα αυτή δεν φάνηκε ότι έχει κατακτηθεί ακόμη, γι’ αυτό και για την περίπτωση του 132 πολλές φορές υποστηρίχθηκε η άποψη ότι “αλίμονο αν κάθε σύλλογος διδασκόντων αποφάσιζε και υλοποιούσε οτιδήποτε ανεξέλεγκτα”. Είναι ένα επιχείρημα που συχνά εμφανιζόταν από τους πρωτεργάτες της απόπειρας διάλυσης του σχολείου, συμπεριλαμβανομένου και του εντολοδόχου διευθυντή που τοποθετήθηκε και που, δυστυχώς, βρήκε και υποστηρικτές, έστω και ελάχιστους, στο χώρο των εκπαιδευτικών.
Ένα πολύ αισιόδοξο μήνυμα βέβαια είναι το γεγονός ότι το αίτημα για παιδαγωγική ελευθερία αποτελεί διεκδίκηση και της ΔΟΕ. Θεωρώ ότι η περίπτωση του 132 έχει συμβάλει σημαντικά σ’ αυτό, όπως και οι προσπάθειες εκατοντάδων συναδέλφων που δίνουν καθημερινά τον αγώνα για ένα δημοκρατικότερο σχολείο.

Βασιλική: Παιδαγωγική ελευθερία σημαίνει ο κάθε εκπαιδευτικός σεβόμενος πάντα το μαθητή ως προσωπικότητα να έχει ελευθερία επιλογής των διδακτικών μεθόδων που θεωρεί καλύτερες για τη σωστή διαπαιδαγώγηση των μαθητών του. Να μπορεί ο δάσκαλος να είναι ευέλικτος και ανοιχτός σε πρωτοποριακές μεθόδους διαπαιδαγώγησης, οι οποίες βοηθάνε το μαθητή εκτός των άλλων να αναπτύξει μια υγιή προσωπικότητα.

Στεργιανή: Η παιδαγωγική ελευθερία είναι θέση της ΔΟΕ και συνολικά του εκπαιδευτικού κινήματος και ήταν ένα από τα ζητήματα που αναδείχθηκαν στην υπόθεση του 132. Πρακτικά σημαίνει, κατά τη γνώμη μου, τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς και στους συλλόγους διδασκόντων να οργανώνουν και να υλοποιούν δράσεις ανεξάρτητες από τον ασφυκτικό έλεγχο του υπουργείου, όταν το απαιτούν οι ανάγκες των παιδιών. Το ζούμε καθημερινά στα σχολεία μας και διαπιστώνουμε ότι είναι ένα διαρκές αιτούμενο και όχι κάτι που απλά χαρίζεται. Στην περίπτωσή μας, βέβαια, βιώσαμε το απίστευτο η παιδαγωγική ελευθερία να φτάσει μέχρι το εδώλιο των δικαστηρίων.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από το αίσιο τέλος της περιπέτειας της Στέλλας; Σημαίνει αυτό ότι δικαιώθηκε ο αγώνας του 132;

Κρίστιαν: Το αίσιο τέλος της περιπέτειας της κυρίας Πρωτονοταρίου, από τη δική μου σκοπιά, ενός νέου σχετικά δασκάλου, δε με κάνει να θριαμβολογώ. Ήταν η αυτονόητη κατάληξη ενός απόλυτα δίκαιου και έννομου αγώνα για ένα καλύτερο σχολείο. Αντιθέτως, θεωρώ θλιβερό το γεγονός να σέρνονται στα δικαστήρια εκπαιδευτικοί με το έργο της κυρίας Πρωτονοταρίου και των συναδέλφων εκπαιδευτικών του 132, απλά και μόνο γιατί υπηρετούν πιστά την ελληνική εκπαίδευση με ήθος, αξιοπρέπεια και εργατικότητα. Δυστυχώς, στις μέρες μας μερικοί προσπαθούν να καταστήσουν το “λειτούργημα” του εκπαιδευτικού συνώνυμο της τεμπελιάς, της εξυπηρέτησης πολιτικών συμφερόντων και της ανευθυνότητας. Μια επίσκεψη στο 132 μπορεί να πείσει πολλούς ότι ακόμα υπάρχει φως κι ελπίδα στο ελληνικό σχολειό!

Πολυξένη: Πιστεύουμε ότι η επιστροφή της Στέλλας είναι δικαίωση όχι μόνο για το 132 αλλά και για τους μεμονωμένους συναδέλφους που θέλουν ένα σχολείο τρυφερό, ένα σχολείο που να αποδέχεται εξ ορισμού όλα του τα παιδιά, που να είναι τόπος δημιουργίας, μάθησης με χαρά, αγάπης και κατανόησης, ένα σχολείο που να μιλάει πολλές πολλές γλώσσες , ανοικτό σε γονείς και παιδιά απ’ όλες τις πατρίδες του κόσμου. Γιατί αυτοί οι μοναχικοί συνάδελφοι, εκτός από τη δυσκολία του συγκεκριμένου εγχειρήματος, έχουν να αντιμετωπίσουν και την “αντίθεση” των συναδέλφων τους και τη “μοναξιά” τους. Εμείς, στο 132, είμαστε μια ομάδα δεμένη, ο ένας στήριζε, αλλά ταυτόχρονα στηριζόταν στον άλλο. Βοηθούσε και βοηθιόταν. Είμαστε σίγουροι ότι η επιστροφή της Στέλλας θα είναι γι’ αυτούς τους συναδέλφους δικαίωση και καταφύγιο σε δύσκολες στιγμές τους στο σχολείο.

Κλεάνθης: Θα χρειαστεί βέβαια να περάσει λίγος χρόνος, για να γίνει μια πιο ψύχραιμη και ολοκληρωμένη αποτίμηση, αλλά νομίζω ότι έχουμε μια καθαρή, έστω και άτυπη, δικαίωση. Και μάλιστα μια δικαίωση διπλή. Δικαιώθηκαν καταρχάς οι δράσεις που είχε αναπτύξει το σχολείο με τη θερμή αποδοχή που είχαν από κοινωνικούς και συνδικαλιστικούς φορείς, ακαδημαϊκούς και πολιτικούς. Η δίωξη δηλαδή της Στέλλας βοήθησε να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση και προβληματισμός για το πραγματικό περιεχόμενο της πολυ-πολιτισμικής εκπαίδευσης και της ένταξης των μεταναστών στο σχολικό μας σύστημα.
Είχαμε όμως και μια δεύτερη δικαίωση: τη δικαίωση της στάσης που κρατήσαμε απέναντι στην ανοιχτή αντίδραση της τότε ηγεσίας του υπουργείου Παιδείας. Δεχτήκαμε μια επίθεση “νομιμότητας”, όπου μας καλούσαν να συμμορφωθούμε ως δημόσιοι υπάλληλοι στις εντολές των ανωτέρων και στις εγκυκλίους. Αντισταθήκαμε προβάλλοντας το επιχείρημα ότι νομιμότητα δεν είναι οι αποφάσεις της εκάστοτε ηγεσίας του υπουργείου αλλά το γενικότερο νομικό πλαίσιο της χώρας, οι διεθνείς συνθήκες και εντέλει η κοινωνική και παιδαγωγική ηθική. Και καταφέραμε με αυτό το επιχείρημα να κερδίσουμε υποστήριξη, να αποδυναμώσουμε το μηχανισμό και να παραμείνουμε ενωμένοι μέχρι το τέλος. Αυτό νομίζω ότι είναι ένα πολύ χρήσιμο μάθημα για τους μαχόμενους εκπαιδευτικούς. Δείχνει έναν τρόπο για να κατακτηθεί στην πράξη η παιδαγωγική ελευθερία, σε κάποιο βαθμό έστω.

Βασιλική: Τώρα πλέον θεωρώ ότι όλοι νιώσαμε ότι το σχολείο απέκτησε επιτέλους διεύθυνση και όλα λειτουργούν ομαλά, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι δεν υπάρχουν δυσκολίες, οι οποίες όμως σιγά σιγά θα ξεπεραστούν. Προφανώς, ο αγώνας του 132 δικαιώθηκε.

Εύη: Αναμφισβήτητα, τόσο για μας όσο και για όσους παρακολούθησαν και στήριξαν τον αγώνα του 132ου Δ.Σ., η επιστροφή της Στέλλας σ’ αυτό αποτελεί μια μεγάλη νίκη. Ήταν αίτημά μας από τη μέρα που απομακρύνθηκε μέχρι την παραμονή της επιστροφής της. Και νιώθουμε πραγματικά ανακουφισμένοι.
Προσωπικά, με κίνδυνο να χαρακτηριστώ υπεραισιόδοξη, περίμενα περισσότερα. Δεν μπορώ δηλαδή να πιστέψω πώς, ενώ σε δίκη και με κάθε επισημότητα κατονομάστηκε ο τότε γραμματέας του ΥΠΕΠΘ ως βασικός εντολοδόχος ανυπόστατων προφορικών εντολών, όπως αποδείχτηκε, αυτός ο άνθρωπος δεν βγήκε ποτέ να κάνει μια δήλωση, να πει κάτι. Είναι θέμα αξιοπρέπειας. Δεν εντυπωσιάζομαι από τον τρόπο που λειτουργεί το όλο σύστημα, βέβαια, αλλά μέσα μου μένει πως σ’ αυτή την ιστορία μόνο εμείς πληρώσαμε με τα κουράγια μας.
Δικαίωση του αγώνα του 132 για μένα θα υπάρξει όταν, με αφορμή το άνοιγμα που έκανε αυτό το σχολείο, έστω και μέσα από μια άσχημη εμπειρία, καταφέρουμε επιτέλους να βρεθούμε με τον κάθε συνάδελφο που παλεύει μόνος του στο δικό του σχολείο και καταφέρουμε να διεκδικήσουμε μαζί ένα σχολείο για όλα τα παιδιά.

Στεργιανή: Ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι ο αγώνας για ένα πιο δίκαιο σχολείο μπορεί να έχει νίκες, μικρές ή μεγάλες, όπως το κρίνει ο καθένας. Το θεωρώ πολύ σημαντικό. Από κει κι έπειτα, το τι σημαίνει δικαίωση στη συγκεκριμένη ιστορία θα πάρει μια συλλογική απάντηση και δεν θα κριθεί αποκλειστικά στο 132.